Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi

Şəki Regional Mədəniyyət İdarəsi

Region haqqında
Mədəniyyət

Balakən

Rayon mədəniyyət və turizm şöbəsi 1951-ci ildən 1954-cü ilə qədər Kinolaşdırma idarəsi, 1954-cü ildən isə mədəniyyət şöbəsi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Balakən rayon mədəniyyət və turizm şöbəsinin nəzdində hazırda 34 klub tipli mədəniyyət müəssisəsi, tarix -diyarşünaslıq muzeyi, Heydər Əliyev mərkəzi, Bülbül adına Uşaq incəsənət və Qabaqçöl qəsəbə musiqi məktəbləri, MKS və onun 29 kənd kitabxana filialı, mədəniyyət və istirahət parkı fəaliyyət göstərir.
Balakəndə 27 millətin nümayəndəsi yaşayır.Milli irsin qorunub saxlanması, eləcədə əhaliyə göstərilən mədəni xidmət işində rayonumuzda yaşayan hər bir millətin adət-ənənələri təbliğ olunur.Belə ki, milli azlıqlar içərisində üstünlük təşkil edən avar xalqına məxsus Qaysa kənd mədəniyyət evində "Cahan" folklor ansamblı, Şambul kənd mədəniyyət evində "Qızlar" rəqs qrupu, Mahamalar kənd mədəniyyət evində "Təbəssüm" rəqs qrupu, ingiloylar yaşayan İtitala kənd mədəniyyət evində isə "Şəlalə" rəqs studiyası yaradılmışdır.
"Cahan" folklor ansamblı 2011-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən "Azərbaycan doğma diyar" devizi altında Milli Azlıqların İncəsənəti III Respublika festivalında fəal iştirak etmiş, Xalq kollektivi adına layiq görülmüşdür.Rayonda keçirilən tədbirlərdə onların çıxışlarına xüsusi yer verilir.
Katex kənd mədəniyyət evində teatr tamaşalarına daha böyük maraq göstərilir.Belə ki, mədəniyyət evinin işçilərinin və həvəskar dərnək üzvlərinin iştirakı ilə hazırlanmış C.Cabbarlının "Sevil", Ə.Haqverdiyevin "Pəri cadu", M.F.Axundovun "Dərviş Parisi partladır", S.S.Axundovun "Sahsənəm və Gülpəri" komediyası, Ü.Hacıbəyovun "Lalə Dursun", "O olmasın bu olsun" komediyasından parçalar və "100 dəqiqəlik gülüş" satirik səhnəciklər və s. ictimaiyyət tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanmışdır.Hal-hazırda onlar yeni əsər üzərində işləyirlər.
Klub tipli mədəniyyət müəssisələrində "Heydər Əliyev və Azərbaycan dövləti", "Bu Vətən bizimdir", "Vətən, torpaq, azadlıq və müstəqillik uğrunda qalxan xalqımız" və sair mövzusunda mühazirələr, "Azərbaycanı tərənnüm edirəm" mövzusunda incəsənətin müxtəlif janrları üzrə "İstedad sorağında" müsabiqəsi, Heydər Əliyev parkında " Çiçəklən anam Azərbaycan" adlı konsert proqramı təşkil edilmiş, " 20 yaşın mübarək", "Müasir Azərbaycan -20" şüarları ilə səhnə bəzədilmişdir.
Klub tipli mədəniyyət müəssisələri 20 illiklə əlaqədar rayonda yerləşən "N" hərbi hissə və sərhəd zastavalarında olmuş, əsgər və zabitlər qarşısında geniş konsert proqramı ilə çıxış etmişlər.
Balakənin özünəməxsus milli musiqi aləti vardır ki, buda yalnız Balakən və Zaqatalada istifadə olunur.Qədim zamanlardan bu vaxta qədər Balakənlilər öz əlləri ilə düzəltdiyi iki simli tamburdan el şənliklərində, tütün, yun,qarğıdalı və fındıq təmizləyən iməciliklərdə musiqi aləti kimi istifadə etmişdir.
Tamburdan həm kişilər, həm də qadınlar çalaraq haylalar söyləmiş, Balakənə məxsus yerli rəqsləri ifa etmişlər.Bu adət rayonun bir çox kəndlərində Mahamalar, Tülü, Talalar, Qabaqçöl zonalarında əsasən istifadə olunur və qorunub saxlanılır.Toy məclislərinin sonrakı günü, adət-ənənlərimizə görə "Təzə gəlin tökən çayı içmək" üçün gələn qohumlar tamburun müşayiəti ilə əylənirlər.Keçən əsrin 30-cu illərindən Balakənli söz ustası, Azərbaycan aşıqlarının I qurultayının iştirakçısı aşıq Sənəmin haylaları (bayatıları) hələ də dillərdə əzbərdir.
Rayonda dəmirçilik, papaqçılıq, toxuculuq və bədii tikmə, Şəbəkə hazırlanması, ağac və daş üzərində oyma, ipəkçilik, sərraclıq, təkəlduzluq, duluzçuluq və zərgərlik kimi xalq sənəti peşəkarlığı geniş yayılmışdır.Öz sənətini nəsildən-nəsilə ötürən el sənətkarları indi də həmin sahələrə aid ən gözəl sənət nümunələrini hazırlayırlar.
Balakənin təkrar olunmaz özünə məxsus milli kulinariyası vardır.Sac üzərində bişirilən günəş rəmzi daşıyan maxara, toyuq çığırtması, iribuynuzlu heyvan içalatından hazırlanan ev kolbasası (bağırsaq dolması adlanır), ət, şor, qabaq (baranı) xəngəlləri, ət, şor, gicitkən, qabaq qutabları (yerli dialektdə xitəb adlanır) soğança, boş xəngəl ancaq Balakənli qadınlar tərəfindən ustalıqla hazırlanıb bişirilir.
Xörəklərin bir çoxunun hazırlanmasında mədəni şəkildə becərilən yerli ədvadan (ətotundan) geniş istifadə olunur.
Rayonda dağ yamaclarında bitən xüsusi növ kəkotundan (xinçi adlanır) təzə və qurudulmuş cökə çiçəklərindən dəmlənən çay soyuqdəymə, zökəm, baş ağrıları, ümumhalsızlıq kimi xoşagəlməz fəsadları aradan qaldırmaqda əvəzsiz vasitələrdir.

Rayonda fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələri il ərzində yadda qalan mədəni-kütləvi tədbirlər keçirmiş, ilin əlamətdar və bayram günlərini, sair və yazıçıların yubileylərini qeyd etmişlər. Mədəniyyət müəssisələrində Ulu Öndər Heydər Əliyevin 90 illiyinə həsr olunmuş kartotekalar, sərgilər yaradılmış, dəyirmi masalar, baxış müsabiqələri, musiqi festivalı, konsert proqramları təşkil olunmuşdur. 
Hesabat dövründə Heydər Əliyev Mərkəzinə 7046 ziyarətçi gəlmiş, burada 846 eksponat nümayiş etdirilmişdir.
Mərkəzdə yaradılmış "Sənətkarlar evi"ndə rəsm, foto studiya, rəqs, toxuculuq, gənc dizaynerlər, kulinariya məktəbi və başqa dərnəklər fəaliyyət göstərmiş, dərslər təşkil edilmiş, Mərkəzin inventar və avadanlığı yenilənmişdir. Heydər Əliyev Mərkəzində İRBİS-64 avtomatlaşdırılmış kitabxana informasiya sistemi quraşdırılaraq elektron kitabxana yaradılmışdır. Cari ildən etibarən yetişməkdə olan gənc nəslin vətənpərvərlik və dövlətçilik ruhunda formalaşması, gənclərə Heydər Əliyev irsinin öyrədilməsi məqsədilə yuxarı sinif şagirdlərinə Mərkəzdə xüsusi dərslərin keçirilməsi nəzərdə tutulur. 
Tarix-diyarşünaslıq muzeyində il ərzində 175 eksponat əldə edilmiş, eksponatların sayı 4585 ədədə çatdırılmışdır. Muzeyə il ərzində 2675 ziyarətçi gəlmiş, 49 saat tarix dərsi burada keçirilmişdir.
Rayon ərazisində mövcud olan tarixi abidələrdən 48-ü dövlət qeydiyyatına alınmış, onlara qoruyucu lövhələr vurulmuşdur. Dövlət qeydiyyatına alınmış abidələrdən 2-si ölkə əhəmiyyətli memarlıq, 7-si arxeoloji, qalanı yerli əhəmiyyətli abidələrdir. Hesabat ilində ölkə əhəmiyyətli tarixi abidə olan Minarəli məsciddə xeyriyyəçi iş adamları tərəfindən istilik sistemi qurulmuş, inventar və avadanlıq alınmışdır.
Qeyd olunmalıdır ki, mədəni irsimizin ayrılmaz parçası olan ölkə və yerli əhəmiyyətli tarixi abidələrin təmir və restavrasiya olunmasına ciddi ehtiyac vardır və bu məqsədlə 2014-2018 -ci illəri əhatə edən üçüncü dövlət proqramına daxil edilmək üçün təkliflər verilmişdir.
Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana sistemi

Balakən rayonunda ilk dəfə 1947-ci ildə kitabxana üçün bina tikilmiş, həmin binada 1948-ci ildə Mərkəzi kitabxana yaradılmışdır.O vaxt kitabxananın 2 işçisi olmuşdur.1966-cı ildə həmin kitabxanaya görkəmli yazıçı M.Hüseynov adı verilmişdir.
1 dekabr 1979-cu ildən etibarən bütün kitabxanalar mərkəzləşmiş halda fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
MKS-nin nəzdində 6 şöbə - metodika - bibilioqrafiya, komplektləşdirmə və kitabişləmə, informasiya resurs, kitabxana - bibilioqrafiya proseslərinin avtomatlaşdiriliması, xidmət və uşaq şöbələri fəaliyyət göstərmiş, 29 kənd kitabxana, 1 şəhər filialını özündə birləşdirmişdir.
Respublika Prezidentinin Balakənə 12 aprel 2006-cı il tarixli səfərindən sonra rayonumuzda kitabxanalara diqqət daha da artmışdır.
1956-cı ildə təməli qoyulan, 1996-cı ildən Azərbaycanın görkəmli yazıçısı A.Şaiqin adını daşıyan Uşaq kitabxanası əsaslı təmir olunaraq 16 sentyabr 2007-ci il tarixdə öz qapılarını oxucuların üzünə açmışdır.
Respublika Prezidentinin 20 aprel 2007-ci il tarixli "Azərbaycan kitabxanalarının fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması kitabxana-informasiya sahəsinin 2008-2013-cü illərdə inkişafı üzrə Dövlət Proqramı" nın təsdiq edilməsi haqqında Sərəncamları kitabxana işinə, bu işin inkişafına göstərilən qayğıdan söhbət açır.
Respublika Prezidentinin 12 yanvar 2004-cü il tarixli, 56 saylı "Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında" Sərəncamı kitabxanaların latın qrafikalı ədəbiyyatla komplektləşdirilməsində, oxucu sorğularının tam və dolğun ödənilməsində çox böyük rol oynadı.
2004-cü ildən bu günə qədər həmin Sərəncamla əlaqədar kitabxanalarımıza 68750 nüsxə latın qrafikalı ədəbiyyat alınmış və filiallara paylanmışdır.2013-ci ildə MKS-ə Elmlər Akademiyasından "Dünya ədəbiyyatı kitabxanası" seriyası ilə nəşr olunmuş 1895, Kitabxana Kollektorundan 476, M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasından 220 nüsxə kitab daxil olmuş, kitabxana qaydası ilə işlənərək 29 kitabxana -filiala paylanmışdır.Alınmış yeni kitablar haqqında oxuculara məlumat vermək məqsədi ilə sərgilər təşkil edilmiş, təqdimat mərasimləri keçirilmişdir.
Hal -hazırda MKS-nin kitab fondu 160000 nüsxə, oxucu sayı 20403 nəfərdir.Kitab verilişi 210722 olmuşdur.160000 nüsxə kitab fondunun 70000 nüsxəsi latın, 73716 nüxəsi kiril, 15890 nüsxəsi rus, 394 xarici dilində ədəbiyyatdır.
MKS-nin 71 işçisi vardır.Onların 66 nəfəri kitabxana işçisi, 5 nəfəri texniki işçidir.Bu işçilərin 8 nəfəri ali, 2 nəfəri ali-qeyri ixtisas, 26 nəfəri orta ixtisas, 9 nəfəri orta- qeyri ixtisas, qalanları isə orta təhsillidir.
2008-ci ildə Respublika Dövlət Neft Şirkətinin vəsaiti hesabına MKS üçün yaraşıqlı, ikimərtəbəli bina tikilmiş, 19 sentyabr 2008-ci ildə Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin rayonumuza səfəri zamanı kitabxananın açılışı olmuşdur.
Kitabxanada internet zalı yaradılmışdır.Neft Şirkətindən bu zal üçün 12 ədəd komputer, 1 ədəd skaner, 2 ədəd printer alınmışdır.İstifadəçilərə internet xidməti göstərilir.
M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının əməkdaşları və Neft Şirkətinin dəstəyi ilə internet zalında Avtomatlaşdırılmış Kitabxana İnformasiya Sistemi quraşdırılmış, kataloq yaradılmışdır.Neft Şirkətinin MKS-yə hədiyyə etdiyi kitablar bu kataloqun yaddaşına köçürülmüşdür.
AKİS vasitəsi ilə bu sistem quraşdırıldıqdan sonra respublikamızın digər rayon və başqa ölkə kitabxanaları ilə əlaqə saxlamaq mümkündür.
2013 - cü il "İnformasiya Komunikasiya Texnologiyaları ili" ilə əlaqədar tədbirlər planına əsasən xeyli iş görülmüş, Mərkəzi Kitabxanaya 8 ədəd yeni kompyuter alınmış və oxucuların istifadəsinə verilmişdir. Azərbaycan Milli kitabxanası tərəfindən MKS-nin internetdə www.balakanmks.cls.az saytı açılmışdır. Balakən MKS haqqında internetdən məlumat almaq olar.
Hal-hazırda elektron kataloq üzərində iş davam edir. MKS-nin 3 işçisi Azərbaycan Milli kitabxanasında elektron kataloq üzrə təcrübə keçmişdir.
2013 - cü ilin fevral ayından etibarən Balakən MKS - də Heydər Əliyev mərkəzinin bazası əsasında "İRBİS-64" proqramı fəaliyyət göstərir. Belə ki, bu müddət ərzində xeyli kitab, qəzet və jurnal məqalələri bu bazaya yüklənmişdir. Kitabxana - biblioqrafiya proselərinin avtomatlaşdırılması şöbəsinin işçiləri tərəfindən 2013 - cü ildə 1786 adda qəzet və jurnal məqalələri "İRBİS-64" proqramına salınmışdır. İnformasiya - resurs şöbəsinin işçiləri tərəfindən 2013 - cü ildə 776 adda 35910 latın qrafikalı ədəbiyyat "İRBİS-64" proqramına işlənilmişdir. Bu şöbənin 242 virtual oxucusu olmuş və 1228 kitaba baxış keçirilmişdir.
2013 - cü ildə tarixi və əlamətdar günlərə, təqvim bayramlarına, şair və yazıçıların, görkəmli ictimai xadimlərin yubileylərinə həsr edilmiş müxtəlif - "Qanlı Yanvar - 23 il ", Milli qəhrəman M. İbrahimovun 25 illiyi ilə əlaqədar "Xalq səninlə fəxr edir", "Ə. Məmmədxanlı - 100", "Xocalı dərdi unudulmur", "Cabir Novruz - 80", "Anar - 75", "31 Mart soyqırım günüdür", "M. C. Paşayev - 105", Zərifə Əliyevanın 90 illiyi ilə əlaqədar "Gözlərə nur paylayan həkim", H. Əliyevin 90 illiyi ilə əlaqədar "Azərbaycan naminə çalışan böyük şəxsiyyət", "Elçin - 70", "Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz", M. Müşfiqin 105 illiyi ilə əlaqədar "Yenə o bağ olaydı",N. Rəfibəylinin 100 illiyi ilə əlaqədar "Şair arzusu, ana istəyi", "Narkomaniya əsrin bəlasıdır", "9 oktyabr - Prezident Seçkiləri günüdür", M. Arazın 80 illiyi ilə əlaqədar "Şeirimizin xan çinarı", "Ə. Cəmil - 100", "Dilimiz Milli Sərvətimizdir", "18 sentyabr - Milli Musiqi Günüdür", "12 Noyabr - Konstitusiya Günüdür", "Tariximizin faciəli səhifəsi", "Müstəqilliyimiz əbədidir, dönməzdir" adlı sərgilər, 21 Fevral Beynəlxalq Ana Dili Günü ilə əlaqədar "Ana dilim doğma dilim" adlı poeziya gecəsi, Beynəlxalq Qadınlar Günü ilə əlaqədar "Nəsillərin görüşü" adlı ədəbi - bədii gecə, "Akademik Zərifə Əliyeva və müasir oftomologiyamız" adlı kitabın təqdimat mərasimi, "Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz", "Milli Qurtuluş Günü", "Azərbaycan Dövlət Müstəqilliyi əbədidir" adlı məruzələr, "Ramazan bayramı ilə əlaqədar din xadimləri ilə görüş", "Bir gəncin manifesti" əsərinin müzakirəsi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rayonumuza gəlişi ilə əlaqədar "Balakən" qəzetində dərc olunmuş məqalələrin müzakirəsi, "Qurban bayramı" ilə əlaqədar söhbət, "Dünya sənin, dünya mənim" adlı ədəbi - bədii gecə, "Müstəqilliyimiz əbədidir" kitabının 41 - ci cildinin təqdimat mərasimi və s. mövzularda bir sıra tədbirlər keçirilmişdir.
6 mart 2013 - cü ildə MKS - də "Nəsillərin görüşü" adlı geniş tədbir keçirilmişdir. Bu tədbirdə uzun müddət kitabxana sahəsində çalışmış, hal - hazırda pensiyaya çıxmış veteran kitabxanaçılarla gənc nəsil kitabxanaçıların və oxucuların görüşü keçirilmişdir.
26 may 2013 - cü ildə H. Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş geniş "Kitab bayramı" keçirilmiş, tədbirdə rayon ziyalıları, kitabxanaçılar fəal iştirak etmişlər.
2013 - cü ildə H. Əliyevin 90 illik yubileyi ilə əlaqədar MKS - nin şöbə və filiallarında silsilə tədbirlər keçirilmişdir.
MKS şəxsi kitabxanası olan 9 nəfərlə əməkdaşlıq edir.
İsgəndərov Cavad Aslan oğlunun 6000, Səlimov Fuad Mehdi oğlunun şəxsi kitabxanasında 8700, mərhum Qarayev Zakir Məmmədiyyə oğlunun 10000, Hüseynov Abid Adışırin oğlunun şəxsi kitabxanasında 3000, mərhum Bayramov Ramazanın şəxsi kitabxanasında 1150, Həsənov Məhəbbətin şəxsi kitabxanasında 1200, Mustafayev Fərhad Mahmud oğlunun şəxsi kitabxanasında 1010, Süleymanov Əbdürrəhim Soltan oğlunun şəxsi kitabxanasında 600 nüsxə kitab toplanmışdır.MKS işçiləri tez-tez onlarla əlaqə saxlayır, oxucunun istədiyi kitab kitabxananın fondunda yoxdursa, şəxsi kitabxanası olan şəxslərə müraciət edilir.

Bülbül adına Uşaq İncəsənət məktəbi

Balakən rayon 7 illik Uşaq musiqi məktəbi 1966-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır.Fəaliyyətə başladığı müddətdən məktəbdə tar, kamança, qarmon, fortepiano şöbələri fəaliyyət göstərib.
Bu il məktəbin 41-ci buraxılışı olmuşdur.Məktəb Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 11 noyabr 2005-ci il tarixli 179 saylı əmri ilə Uşaq İncəsənət məktəbinə çevrilmiş və həmin vaxtdan artıq məktəbdə fortepiano, tar, qarmon, kamança, nağara, səs, rəsm, xoreoqrafiya,vokal, skripka şöbələri fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Hal-hazırda Uşaq incəsənət məktəbində 62 müəllim işləyir.Bunlardan 5 nəfər ali təhsilli, 57 nəfər orta ixtisas təhsilli, 1 nəfər isə ümum orta təhsillidir. Məktədbə 304 şagird müxtəlif şöbələr üzrə təhsil alır.
Fortepiano şöbəsində 185, tar şöbəsində 21, qarmon şöbəsində 39, kamança şöbəsində 18, rəsm şöbəsində 8, səs şöbəsində 13, xoreoqrafiya şöbəsində 8, nağara şöbəsində 3, vokal şöbəsində 6, skripka şöbəsində 3 şagird təhsil alır.
Uşaq incəsənət məktəbində 10 şöbə üzrə təhsil alan yetirmələrin bir qismi hal-hazırda təhsillərini bu sahədə davam etdirir və onların xoş sədaları Respublikamızın ayrı-ayrı bölgələrindən, eləcə də Türkiyə və Rusiyanın müxtəlif şəhərlərindən gəlir.
Uşaq incəsənət məktəbində müstəqilliyimizin 20 illiyi ilə bağlı "Musiqi ruhun qidasıdır" başlığı altında geniş konsert proqramı təşkil edilmişdir.

Heydər Əliyev Mərkəzi

Azərbaycan Respublasının Dövlət Neft şirkətinin vəsaiti hesabına Balakən rayonunda tamamilə yenidən qurulan, H.Əliyev adına Mədəniyyət və İstirahət parkında müasir memarlıq üslubuna uyğun möhtəşəm Heydər Əliyev muzeyi üçün bina tikilmişdir.
2008-ci ildə fəaliyyətə başlamış Heydər Əliyev muzeyi Balakən rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 22 iyul 2011-ci il tarixli 122 nömrəli Sərəncamı ilə Mərkəzə çevrilmişdir.

Mərkəz binası 2 mərtəbədən ibarətdir. Hündürlüyü 5 metrdir, ümumi sahəsi 720 m²-dır, ölçüləri 31, 6x 15,6 metrdir. Ekspozisiya zalının sahəsi 330 m²-dir.Həmin zalda "Heydər Əliyev və Balakən " guşəsi yaradılmış, mərkəzin nəzdində yaradılmış Heydər Əliyev irsinin araşdırılması və təbliği üzrə fəaliyyət göstərən tədqiqat qrupu üzvlərinin və mərkəz əməkdaşlarının əldə etdiyi ulu öndərlə şəxsən görüşmüş həmyerlilərimizin fotoşəkilləri və xatirələri həmin guşədə nümayiş olunur.
Mərkəzdə həm də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin irsinin gənc nəslə təbliği məqsədilə "Heydər Əliyev dərsləri " keçirilir.

Mərkəzdə eksponatlarının nümayişi üçün ekspozisiya zalı və fond saxlama, müəyyən kütləvi tədbirlərin keçirilməsi və müvəqqəti sərgilərin təşkili üçün nəzərdə tutulmuş yardımçı hissə vardır.
2013-cü il ərzində Heydər Əliyev Mərkəzində əldə olunmuş eksponatların sayı 846-ya çatdırılmışdır.

Eyni zamanda Heydər Əliyev Mərkəzində canab Prezident İlham Əliyevin Balakənə olan diqqət və qayğısını , rayonumuza etdiyi səfərləri , sosial obyektlərin, inzibati binaların, mədəniyyət və təhsil müəssisələrinin açılışında şəxsən iştirakını əks etdirən fotoşəkillərin, rayonumuzdan olan canab Prezidentin fərman və sərəncamları ilə təltif olunmuş həmyerlilərimizin təltif sənədlərinin nümayış olunduğu "İlham Əliyev və Balakən " güşəsi vardır.
Ulu öndərin anadan olmasının 85 illik yubileyinə ərmağan edilmiş Mərkəzin rəsmi açılışı 19 sentyabr 2008-ci ildə cənab Prezident İlham Əliyevin Balakənə səfəri zamanı olmuşdur.

Tarix-diyarşünaslıq muzeyi

Balakən rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyi 1984-cü ildən fəaliyyət göstərir.1994-cü ildən 2001-ci ilədək fəaliyyəti dayandırılmış 2003-cü ildən yenidən fəaliyyətə başlamışdır..Muzeydə 9 işçi çalışır. Muzeyin ümumi sahəsi 322, 7 m², ekspozisiya sərgi sahəsi 232 m², fond saxlama sahəsi 12 m²-dir.
140 eksponatla fəaliyyətə başlayan muzeydə hal-hazırda 4585 eksponat vardır.
Muzeydə eksponatların artımı bağışlanma və toplanma yolu ilə həyata keçirilir. Eksponatların qəbulu daimi mühafizəyə götürülməsi üçün fond satınalma komissiyası işləyir. Komissiya daxil olan bütün eksponatları aktla qəbul edir və protokollaşdırılır. Daxil olma kitabında qeydlər aparılır və xüsusi şiriftlə nömrələnir.
2011-ci il ərzində muzeyin kollektivi tərəfindən ictimaiyyətin gücündən istifadə etməklə çoxlu sayda eksponatlar toplanmış və ekspozisiya zalında müxtəlif guşələr yaradılmışdır.
1. Xocalı faciəsi haqqında guşə
2. Müasir dövrə aid məişət əşyalarından ibarət guşə
3.Zaqatala üsyanının başçısı Hacı Murtuza aid guşə
4.Təbiət guşəsi
5.XIX əsrə aid əşyalar və torpaq alqı-satqısına aid sənədlərdən ibarət guşə
6.Rayonumuzun milli musiqi alətlərindən ibarət xüsusi musiqi guşəsi
7.Milli xörəklərin xüsusən maxaranın bişirilməsini əks etdirən guşə
8.Məişət əşyalarından ( nəhrə, təknə, ələk -duvaq) ibarət guşə
9.Rayonumuzun dini inanclarını əks etdirən (namaz qılmaq üçün yer, Qurani Kərim. Təsbeh, papaq) guşə

10. Rayonun əkinçilik adətlərini əks etdirən guşə
11.E.ə.IV-III əsrlərə aid Azərbaycan Respublikasının MEA-nın H.Muxtarov başda olmaqla bir qrup arxeoloqlar tərəfindən quraşdırılmış qəbr abidəsi.
12. "Min bir dərdin dərmanı" guşəsində rayonda bitən 102 növ dərman bitkisinin izahlı kolleksiyası.
13.Yerüstü və yeraltı sərvətlərimiz guşəsində isə rayonda bitən 46 növ oduncaqlı ağacların xüsusi hazırlanmış nümunələri, rayondakı Filizçay polimetal yataqlarından gətirilmiş filiz nümunələri nümayiş etdirilir.
14.Muzeydə azsaylı xalqlardan olan avar və ingiloyların adət və ənənələrini nümayiş etdirən guşə,
15.Muzeydə Qarabağ uğrunda döyüşlərdə həlak olmuş Balakən şəhidlərinə aid guşə
16. "Biz qələbənin varisləriyik" 1941-1945-ci illərə aid guşə
17.Rayonumuzun "Sosialist əməyi qəhrəmanları"na aid guşə
18.Fındığı qərzəkdən çıxaran maşının ixtiraçısı Məhəmməd Əndiyevə aid guşə
19.Azərbaycanın "Milli qəhrəmanları" Mübariz İbrahimov və Çingiz Mustafayevə aid guşə.


Balakən rayonundan tanınmış mədəniyyət və incəsənət adamları

Telman Abbas oğlu Adıgözəlov -xalq artisti, aktyor,
Nailə Hümbət qızı İslamzadə -əməkdar artist, Müdafiə Nazirliyi Mətbuat xidmətində işləyir.
Səfa Qvaməddin oğlu Mirhəsənov -xalq artisti, aktyor, Rus Dram Teatrında işləyir.
Laləzar Bəşir qızı Mustafayeva -xalq artisti, Azərbaycan Milli Dram Teatrında işləyir.
Füzuli İsmət oğlu Hüseynov -əməkdar artist, Milli Dram Teatrında işləyir.
Bəxtiyar Əli oğlu Kantayev -_Dağıstan Respublikasının Əməkdar artisti
Tahirə Sultan -şairə
İlqarə Tosova -Gənc tamaşaçılar teatrı, aktrisa
Muxtar İbadov -Gənc tamaşaçılar teatrı, aktyor
Kamran Yunis -Yuğ teatrı, aktyor
Ramazan Xutrayev -şair
Şəmsiyyə Əliqızı -müğənni
Həlimət Məmmədova -müğənni -aktrisa
Səmayə Şaban qızı Hüseynova -müğənni

Balakən rayonunun Sosialist Əməyi Qəhrəmanları və Prezident təqaüdçüləri

1. Anqbazova Məryəm İsa -Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü
2. Balayeva Həlimət Məcid -Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü
3. Şirinova Maral İbrahim - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü
4. Məmmədova Kərimət Mahama - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü
5. Dibirova Səfiyyə Hacı - Prezident təqaüdçüsü
6. Bazarova Ayşə Ömər - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
7. Bayramova Bəşarət Müslüm - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
8. Babayeva Yetər Şaban - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
9. Babayeva Gülbiçə Şaban - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
10. Xutrayeva Müzalifə Məhəmməd - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
11. Mollaçıyeva Həvva Seyfəddin - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
12. Musayev Teyyub Olaxan - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
13. Novruzova Nəfisət Murtuzəli - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
14. Lətifov Hüseyn Qüdrət - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
15. Lələyeva Şəmsiyyət Soltanhəmid - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
16. Əfəndiyev Əlixan Ömər - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
17. Sabirova Nurcahan Məcid - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
18. Baydarov Muhuma Məhəmməd - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
19. Səfərəliyev Rüstəm Qasım - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

 

TURİZM

Turizmin inkişaf potensialı
Balakən rayonunun zəngin təbii landşaft və toxunulmamış meşə sahələri turizmin inkişafı üçün əlverişli prespektivləri açır. Ərazidə turistlərin maraqlı istirahət mənbəyi ola biləcək əvəzsiz təbiət guşələri mövcuddur.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2011-ci ili "Turizm ili" elan etməsi ilə əlaqədar, 27 sentyabr "Turizm günü" münasibəti ilə mədəniyyət və turizm şöbəsi tərəfindən Heydər Əliyev mərkəzində "Turizmin inkişafında mədəniyyət abidələrinin rolu və yeri" mövzusunda konfrans keçirilmiş, "2011-ci il Turizm ilidir" başlığı altında sərgi təşkil edilmişdir.Sərgidə rayonun tarixi abidələrinin foto şəkillərindən ibarət olan albom, rayonumuzun tarixi, mədəniyyəti, flora və faunası haqqında ətraflı məlumatlar olan kitablar və digər materiallar əks olunmuşdur.
Mədəniyyət və turizm şöbəsi rayon İcra Hakimiyyətinin rəhbərliyi ilə Gənclər və İdman idarəsi və təhsil şöbəsi ilə birlikdə rayon gənclərinin asudə vaxtının səmərəli təşkili, mənalı istirahətini təmin etmək məqsədi ilə "Bu Vətən bizimdir" devizi altında yay düşərgəsi təşkil edilmişdir.Düşərgə haqqında məlumat mətbuat orqanlarında, "S" və "Xəzər" TV-də işıqlandırılmışdır.
Rayonda son illər turizmin inkişafı ilə bağlı xeyli işlər görülmüşdür.Rayonun Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət parkında əhaliyə yüksək səviyyədə mədəni-xidmət göstərilir. Parkda uşaq, yeniyetmə, gənclər və ahılların mənalı istirahəti üçün hər cür şərit yaradılmış, attraksionlar və 1200 metrlik kanat yolu fəaliyyət göstərir. Parkın ərazisində 132 yerlik 4 ulduzlu "Qubek" oteli 2011-ci ildən turistlərin istifadəsinə verilmişdir.4 ulduzlu otel beynəlxalq standartlara cavab verir, 9 VİP, 24 standart, 30 delüks, 63 yaşayış nömrəsi vardır.Mərkəzin ətrafını müxtəlif ağaclar, bəzək kolları və yaşıllıqlar əhatə edir.Beşinci mərtəbədə 120 nəfərlik yeməkxana və kafe fəaliyyət göstərir.Uşaqların dincəlməsi, əylənməsi üçün qapalı və açıq hovuzlar bütün günü onların ixtiyarındadır.
Bakı-Şamaxı-İsmayıllı-Balakən turizm marşurutu reallaşdığından Balakən rayonunda 12 turizm marşrutu üzrə zonalar müəyyənləşdirilmişdir.
1.Balakən -Katex şəlaləsi
2. Balakən -Qubek -Su dönən
3 Balakən -"Mirovaya voda"
4. Balakən - Arılıq
5. Balakən -Qaraçay -Siltik -Geoloji kəşfiyyat
6. Balakən -Mazımçay
7. Balakən -Darvazbinə -Göyəmtala -Qanıx
8. Balakən -Qabaqçöl -Bağman bulaq - Kubçar bulaq
9. Balakən -Aviasiya mərkəzi-İmam bulağı
10. Balakən -İtitala
11. Balakən -Gərəkli -Zepel bulaq -Pəri qalası
12. Balakən -Cicixana
Rayon ərazisində olan tarix və mədəniyyət abidələrini və mövcud şəraiti nəzərə alaraq ekoloji, ekzotik, təbiət və idman (ovçuluq, deltaplan, piyada, atçılıq) ailə turizmini inkişaf etdirmək mümkündür.

 


Tarix və mədəniyyət abidələri
Azərbaycanda əsrlər boyu yüzlərlə, minlərlə sənət nümunəsi yaradılıb, gələcək nəsillər üçün yadigar qoyulmuşdur.Abidə deyəndə ilk növbədə gözlərimiz önündə tarix və mədəniyyət abidələri canlanır.Belə abidələr adətən insanların taleyi ilə bağlı olub öz əlləri ilə yaradılmışdır.Qədim abidələrin əksəriyyəti memarlıq sənət nümunəsidir.Onlar bir sinfin və ya qəbilənin digəri üzərində hökmranlığı (saraylar, ibadətgahlar) və ya birinin digərindən müdafiəsi üçün (qalalar, müdafiə xətləri, gizli yollar və s.) yaranmışdır.
Balakən çox zəngin tarixə malik rayondur.Respublikamızda 6308 tarix və mədəniyyət abidəsi mövcuddur.Onların 65-i dünya, 2034-ü ölkə, 4209-u yerli əhəmiyyətli abidələrdir.Rayonda dövlət qeydiyyatından keçmiş 43 tarix və mədəniyyət abidələri və 26 yeni aşkar olunmuş abidələr mövcuddur.Qeydə alınmış abidələr inventarlaşdırılmış, qoruyucu lövhələr vurulmuşdur.Həmin abidələrdən 2-si ölkə əhəmiyyətli memarlıq, 7-si ölkə əhəmiyyətli arxeoloji, 17-si isə yerli əhəmiyyətli abidələrdir.

Sasanı dövrünə aid olan Böyük Səddin qalıqları
Bu qədim abidənin qalıqları Balakən rayonunun Katex kəndində Bakı-Balakən magistral yolu boyunca yolun şimalındadır.Divarların eni aşağıda 1, 5 metrə yaxındır, hündürlüyü 4-5 metr olub.Sədd V-VII yüzillikdə Azərbaycanı Sasanilər işğal etdikdən sonra Sasani hökmdarı I Qubad və Xosrov Ənuşirəvanın göstərişi ilə tikilib.
Səddin tikilməsində məqsəd dağlıların qəfil hücumlardan müdafiə, həmçinin "Hun keçidi"ndən gələn hunların axınının qarşısını almaq idi.

Darvaz məbədi
Antik dövr müəlliflərinin qeyd etdikləri kimi, bu məbəd Qanığın (Alazan çayı) sol sahilində, Tuğay meşəsinin ortasında olan düzəngahın mərkəzindədir.Məbəd Balakən rayonunun mərkəzindən 15-16 km cənubda, Qacarçöl adlanan böyük bir düzəngahın yaxınlığında, Darvaz binə deyilən yerdədir.V-IX əsrə aiddir.

Arılıqbinə məbədi
Yerləşdiyi ərazi Balakəndən Gürcüstana gedən magistral yolun sağında, dağın ətəyində, son dərəcə mənzərəli bir yerdə, rayon mərkəzindən 5 km qərbdə, yoldan 1 km şimalda yerləşir.Əsas məbəd binası qismən salamatdır və çox keyfiyyətli kərpiclə tikilib.Təxminən 4 hektar sahədə çay daşı və hasar daxilindəki ərazi çoxsaylı tikili qalıqları,o cümlədən xeyli qəbirlər vardır. V-IX əsrə aiddir.

Minarəli məscid
Balakən rayonunun mərkəzində yerləşir.1867-1877-ci illərdə inşa edilmişdir.Çay daşından tikilmiş məscidin sahəsi 1025 kv.metrdir.Əsas binadan ayrı tikilmiş minarənin hündürlüyü 45 metrdir.
Məscidin şimal-qərb fasadında dörd yerdə qabarıq formada ərəb dilində sülh elementi nəxs xətti ilə kitablar həkk edilmişdir.


Nur kilsə
Bu abidə Talalar kəndində düzən bir yerdə yerləşir. IX-XIV əsrə aid Nur kilsənin uzunluğu 15 m, giriş hissəsinin hündürlüyü 7,6 m olub bu hissə 2 tərəfli və 6 bucaq şəkilindədir.Binanın eni isə 6 metrdir.
Iki hissədən ibarət olan binanın giriş hissəsi öndə iki nəhəng sütun üzərində durur, sonra isə ibadət yeri olan hissəyə, otağa giriş qapısı üzərində tağa birləşir.


Gül qala
Balakən çayının sağ sahilində Mahamalar kəndində yerləşir.Gül formasında tikilib 8 guşəlidir.

Noxo mağarası
Rayon mərkəzindən 18 km şimalda. Qubek qayası deyilən yerdə yerləşir.Dəmir dövrünə aiddir.Mağaraya girmək qeyri mümkündür.Mağaranın qarşısı sıldırımlı aşırımdır.Mağaraya qayanın üstündən alpinist ləvazimatı ilə düşmək mümkündür.

Pəri qala
Humbul çayının yatağı istiqamətində olan dağ keçidinin (hun keçidi) qarşısındakı tikilən möhtəşəm qaladır.Qala V-VI yüzillikdə Böyük Səddlə eyni vaxtda Hun tayfalarının hucumuna qarşı müdafiə məqsədi ilə tikilib.

Alban məbədi
IX-XI -ci əsr Hənifə kəndi Roçəhməd yaşayış ərazisində yerləşir.

Köhnə qəbiristanlıq
XI-XII əsr Mahamalar kənd Salban yaşayış ərazisində yerləşir.

Xarabalıq yaşayış yeri
V-VIII əsr Mahamalar kəndindən 2 km qərbdə dağın ətəyində yerləşir.

Pir
V-VIII əsr. Mahamalar kəndindən 2 km qərbdə

Küp qəbirləri nekropolu
E.ə.II-I əsr Mahamalar kəndindən 7 km şimalda

Yeraltı su anbarı
XVIII-XIX əsr.Qullar kəndində dağın ətəyində

Şəhərgah
Orta əsrlər.Məkləkan dağında Katex şəlaləsinin üst hissəsində

Katex şəlaləsi
Şəlalənin hündürlüyü 25 metrdir.Katex kəndində yerləşir.

Yeraltı su anbarı
Tülü kəndində yerləşir.XVIII-XIX əsrə aiddir.

Məscid
XVIII əsr.Mahamalar kəndi Dibirovların yurdunda yerləşir.

Hacı Murtuz qalası
XVIII-XIX əsr.Mahamalar kəndi

Məbəd
Alban məbədi V-IX əsrə aiddir. Qullar kəndi

Dördbucaqlı qala
XVII əsr Katex kombinat yolunda

Məscid
XIV əsr.Katex kəndi

Müdafiə qalası
XIV -XVII əsr.Katex kəndi Ammayev Molla Şeyxin bağında yerlşir.

Müdafiə qalası
XIV-XVII əsr Katex kəndi Ruştullayev Məhərrəm Məhəmməd oğlunun bağında
yerləşir.

Türbə
Tülü kəndində Dabaxovların yurdunda yerləşir. V-IX əsrə aiddir. Alban
məbədidir.

Məscid
1905 - ci il.İtitala kəndi

Məscid
1910-cu il Kortala kəndi.

Qala
VI-IX əsr.Qala Katex kəndindən yuxarıda Məkləkan dağında Şəhərgahın yerləşdiyi yerdən aralı, rayon mərkəzindən 38 km aralıda yerləşir.

Arxeoloji qazıntı
Tunc dövrünə aid e.ə.III-IV min illik.Rayon mərkəzindən 25 km cənubda Meşəşambul kəndinin Şörəkət çölündə Sərhəd Zastavasının yaxınlığında yerləşir.

Pəri qalasş
IX-XI əsr.Xalatala kəndi yaxınlığında meşənin ortasında yerləşir.

Məbəd
IX-XI əsr.Gərəkli kəndinin Poçtbinə yaşayış ərazisində.

Müdafiə qalası
Poçtbinə kəndində Gürcüstanla sərhəddə yerləşir.

Kilsə
Dağılmayan kilsə.İlk orta əsrlər.Gərəkli kəndi Pəri qalasından 6 km aralıda yerləşir.

Kilsə
Dağılmayan kilsə,İlk orta əsrlər.Pəri qalasından 4 km aralıda yerləşir.

Məscid
XIV əsr Hənifə kəndi.Mehdiyevlərin həyətində

Məbəd
Mazımçay kəndi.Gürcüstanla sərhəddə, V əsrə aiddir, Alban məbədidir.

Keşikçi qülləsi
XVIII-XIX əsr.Mahamalar kəndinin Salban yaşayış ərazisi yaxınlığında dağın üstündə

Cicixana məbədi
V-XI əsr Katex kəndində dağın ətəyində yerləşir.

Nəqşbənd məktəbi
XIX əsr.Katex kəndi rayon mərkəzindən 16 km aralıda

Sofi ziyarətgahı
XVIII-XIX əsr.Katex kəndində Magistral yolun kənarında

Xəncəritən qobu
e.ə. IV-I əsr Xəncəritən qobu Azərbaycan Alban dövlətinə aid yeraltı şəhər olmaqla Kortala kəndindən İtitala kəndinə qədər çayın sahili boyu uzanır.

Məscid
XIV əsr.Katex kəndi.Qaybalı məscidi

Tağlı körpü
XVIII əsr Şambul kəndində.Rayon mərkəzindən 13 km aralıda yerləşir.

Ərəb ocağı
XVIII -XIX əsr.Ərəb ocağı rayon mərkəzindən 12 km aralıda Katex kəndində yerləşir.

Heydər Əliyev abidə kompleksi
2007-ci il .Balakən şəhəri Səttar Gözəlov küçəsi 1.Mədəniyyət və istirahət parkında

20 yanvar Şəhidlərinin xatirə kompleksi
2006-cı il.Balakən şəhəri Səttar Gözəlov küçəsi.

31 mart Azərbaycanlılarının soyqırım abidəsi
2001-ci il Balakən şəhəri Heydər Əliyev küçəsi

Böyük vətən müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin xatirəsinə ucaldılmış "Ana " abidə kompleksi
1985-ci il.Balakən rayonu, Katex kəndi, Bakı-Balakən magistral yolunda.Böyük vətən müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin xatirə abidəsi.1985-ci il.Balakən rayonu.Qabaqçöl qəsəbəsinin mərkəzində İmam şamil küçəsində

Ziyarətgah
Əli Əfəndinin ziyarətgahı.Balakən şəhəri Füzuli küçəsi 9.

Ziyarətgah
Turut Mehdinin ziyarətgahı.Bedağar kəndi

20 yanvar şəhidlərinin xatirə abidəsi
Tülü kəndi

Arxeoloji tapıntılar
Xarabalıq yaşayış yeri və Pir -V-VIII əsr, Mahamalar kəndinin 2 km qərbində, dağın ətəyində
Küp qəbirləri və nekropolu-Mahamalar kəndinin 1 km şimalında
Köhnə qəbiristanlıq XI-XII əsr, Salban kəndi
Yeraltı su anbarı-Qullar kəndi
Şəhərgah-orta əsrlər (Katex kəndi)Məkləkan dağında
Yeraltı su anbarı-Gərəkli kəndi
Kurqanlar -e.ə. III-II minilliklər Qabaqçöl kəndinin yaxınlığında Təpəçöl ərazisi, Meşəşambul kəndinin Şorəkət çölündə

Təbii ehtiyatlar
Balakən rayonu olduqca zəngin faydalı qazıntı ehtiyatına malikdir.Bunlardan ən böyükləri Filizçay, Tenros, Katsdağ və Katex kolçedan polimetal yataqlardır.Bu yataqlar mis, qurğuşun, sink və kükürdlə zəngindir.Ehtiyatlarına görə Filizçay Avropada ən iri yataqlardan biri sayılır.Əlvan metallurgiya üçün qiymətli xammal mənbəyi olan bu yataqların istismarı Respublikamızın iqtisadi inkişafında mühüm rol oynaya bilər.
Zəngin ehtiyatlara malik Balakən meşələrində fısdıq, palıd,şabalıd, eldar şamı, ağ şam, qara şam, cökə, vələs, qoz, qızılağac, lapan, qovaq, yalanqoz, göyrüş, findıq, Qafqaz xurması. Dəmir ağac və s. ağaclar bitir.Dağ meşələrində bitən yabanı qida bitkilərindən armud, alma, fındıq, zoğal, nar, sumaq, əzgil, yemişan, alça və s. qeyd etmək olar.Balakən rayonunun meşələrində təbabət əhəmiyyətli 150 növ dərman bitgisi vardır ki, bununda 80 növünün ehtiyatı külli miqdardadır.Bunlardan itburnu, altey (gülxətmi), dağ zanbağı, yemişan, kəndəlaş, su bibəri, yarpız, nanə, kar gicitkən, andız, qızılçətir, baldırğan, biyan, göyəm, dazı otu, kalina, üçyarpaq yonca, zirinc, çay tikanı, qaragilə, qafqaz rododendromu (jenşen), moruq, kəklik otu,çobanyastığı, bağayarpağı, əvəlik, razyana və s. göstərmək olar.
Müalicə və süfrə suları istehsalı məqsədi ilə istifadə oluna biləcək təbii süfrə suları və kükürdlü sular mövcuddur.

Ovçuluq və balıqçılıq
Rayonun meşə, düzənlik və dağları müxtəlif ov heyvanları və quşları ilə zəngindir.Həmçinin rayonun çay, nohur və göllərində müxtəlif növ çay və göl balıqları vardır.Ümumiyyətlə mühafizə olunan heyvan, quş və balıqların başqa digər ov heyvanları, quşları və balıqları ovlamaq üçün şərait vardır.Dağ çaylarında farel (qızıl balıq) daha çoxdur.